Elfstedentocht 1940, uitgereden door 27 schaatsers

30 januari 1940

Auteur Ron Couwenhoven
 

1940, Tochtrijders op weg naar de start

In de Elfstedentocht 1940 slaagden slechts 124 wedstrijdrijders en 27 tochtrijders er-  volgens de officiële telling - in Leeuwarden te bereiken. In totaal reden dus 151 schaatsenrijders de volledig route. Maar inmiddels kan de lijst nog met een rijder worden uitgebreid: Dolf Oosterbaan uit Rotterdam. Dat is te danken aan de Poolster-website Schaatshistorie.nl, waar Jan Oosterbaan, de zoon van Dolf, tevergeefs zocht naar de naam van zijn vader. Hij had niet alleen de stempelkaart van zijn in 1991 overleden vader, maar ook nog een eigenhandig geschreven verslag over deze loodzware tocht. (Zie daarvoor De Elfstedentocht 1940 van Dolf Oosterbaan)

Dolf Oosterbaan uit Rotterdam was als soldaat gemobiliseerd in de Grebbelinie, waar in mei 1940 hard zou worden gevochten. Hij kreeg pas laat toestemming om naar Leeuwarden te gaan en was nog net op tijd om zich in te schrijven. Hij kreeg een bijzondere stempelkaart, waarop de route 'om de noord' werd aangegeven. Dus na Leeuwarden eerst Dokkum. Dat kwam ongetwijfeld doordat men door de recordinschrijving van 688 wedstrijdrijders en 2716 toerrijders door de stempelkaarten heen raakte, zodat men genoodzaakt was oude kaarten uit te geven die vermoedelijk waren gedrukt voor de op het laatste moment afgelaste tocht van 24 december 1938. Oosterbaan ging om 6.25 uur van start in Leeuwarden en keerde daar om 20.35 uur weer terug. Uit zijn opmerkelijke verslag bleek dat hij bijna moest opgeven. Na Franeker moest hij zijn 'waterleiding' ontdooien, omdat hij hevig moest plassen maar er niets uit kreeg. Een half uurtje massage met handenvol sneeuw en de broek naar beneden bracht de oplossing. Hij kon verder en haalde Leeuwarden!

Met een totaal van slechts 28 rijders - Sjoerdje Faber uit Warga was de enige vrouw - die Leeuwarden haalden, betekende dat een percentage van slecht 1,03 procent.

Passage van rijders in Hindeloopen

De registratie in 1940
Op 6 februari 1940 werd in de Leeuwarder Courant de lijst van tochtrijders gepubliceerd die Leeuwarden hadden bereikt. Er stonden maar dertien namen op. Elfstedenhistoricus Johannes Lolkama vond er later nog veertien bij. De lijst is nu - 81 jaar later! - dus aangevuld met nog een  naam.

Dat er toch 342 kruisjes aan wedstrijdrijders en liefst 927 aan toerrijders werden uitgereikt, kwam doordat het Elfstedenbestuur besloot alle rijders die tot Wier, zeven kilometer voorbij Franeker, Vrouwbuurtstermolen en degenen, die tot Dokkum waren gekomen een kruisje te geven. Niemand mocht na zeven uur 's avonds wegens het barre weer verder rijden dan Vrouwbuurtstermolen. De rijders die Wier haalden kregen een medaille zonder de bekende vleugeltjes.

 

De lijst ziet er als volgt uit:
Leeuwarder Courant 6 februari 1940
Tochtrijders die Leeuwarden haalden                       Aankomsttijd
Simon Wiersma – Poppingawier                                18.18 uur

Willem Heeringa – Gauw                                           18.18 uur

Stempelkaart Elfstedentocht 1940
Wijbe Huizenga
(Per abuis is er op de kaart Huizinga geschreven)

H.J. Kooistra – Warga                                                19.08 uur

J.H. Kooistra – Warga                                                19.08 uur

Sjoerdje Faber – Warga (de enige vrouw)                   19.08 uur

P. Dijkstra – Leeuwarden

P.K. Jellema – Gauw

W. Huizenga – Giekerk                                               19.50 uur

B. de Wreede – Lemmer

A. v.d. Ploeg – Lieve Vrouwenparochie

W. Boetje – Kornhorn                                                22.50 uur

D. Postmus – Opende (Gr)                                         22.50 uur

Jan Brouwer Euvelgunne (Gr)                                     23.00 uur
 

Lolkama-registratie
Tochtrijders die Leeuwarden haalden
J. Lettinga – Lekkum

J. Bergema - Lekkum

P. Leffertstra – Stobbegat

A. Hollander – Peins

Jan van der Meulen – Akkerwoude

D. van der Meer – Akkerwoude

F. van der Werf – Franeker

J.F. Duursema – Grijpskerk

D.S. Clevering – Rottum (Gr)

H.J. Haack – Oldehove (Gr)

U. Beerda – Oenkerk

A. de Blauw – Kerkrade

D.H. Wijbenga – Kollumerpomp

J.H. Sybrandy – Den Haag

In totaal zijn dit 27 tochtrijders die Leeuwarden haalden.

Nieuwe namen
Begin 2021 is toegevoegd een tochtrijder.

R.J. Oosterbaan - Rotterdam                                      20.30 uur


Het overzicht van de rijders die kwamen tot Dokkum en Bartlehiem
De Elfstedentocht van 1940 werd op zeven uur ’s avonds stop gezet als gevolg van de ongehoorde weersomstandigheden. Felle sneeuwbuien hadden de route onbegaanbaar gemaakt. Slechts 28 toerrijders bereikten Leeuwarden. Besloten werd om alle rijders die in Dokkum, Bartlehiem, Vrouwbuurtstermolen en Wier, vijf kilometer voorbij Franeker, van het ijs waren gehaald een kruisje te geven.

Van Dokkum en Bartlehiem is een summiere registratie bekend van wedstrijd-en toerrijders die daar hun tocht moesten stoppen. Het waren:

Dokkum

Wedstrijd
Stoffel van der Zee – Sneek
Jelle Riemersma – Hengelo
W.Tj. Hepkema – Leiden
A. de Jong – Amsterdam
L. Bruinenburg - Haarlem

  • Stoffel van der Zee werd in 1929 vijfde in de Tolhustertocht. Hij reed dat jaar vanaf het Slotermeer als gangmaker voor Elfstedenwinnaar Karst Leemburg tot Leeuwarden. Stoffel was toen zeventien jaar. In 1933 werd hij 21ste in de wedstrijd.


Tocht
K. Homan – Overschild
Mej. F. Feenstra – Groningen
S. Feenstra – Groningen
M. de Vreeze – Joure
H. de Graaf - Joure


Bartlehiem
Wedstrijd
G. Postma – Leeuwarden
C. Gras – Leeuwarden
B. Aardema – Wolvega
H. Werkhoven – Leeuwarden
W. Brandt - militair (veldleger)
Anton Dalhuysen – Leeuwarden
U.T. Stelma – Den Helder

  • Brandt was militair en gemobiliseerd. Daarom werd zijn woonplaats of standplaats niet vermeld. Dalhuijzen was trainer van de succesvolle voetbalclub Heerenveen. Hij was Bartlehiem al gepasseerd op weg naar Dokkum, maar werd op de Ee tegen gehouden en terug gestuurd
Stempelkaart Jaap Woudstra uit Hemrik die tijdens de Elfstedentocht van 1940 tot Bartlehiem kwam.
 

Tocht

F. Zeilstra - Huizum
S.H. Hoekstra - Nijmegen
Lucas Vermooten – Balk
H. Brander – Jelsum
Jan Brouwer – Dokkum
IJ. Veenland – Lippenhuizen
A. Blauw – Kortezwaag
W.T. Heshusius – Bilthoven
Rinze van der Schuil – Woudrichem
G. Goodijk – Marum (Gr)
J. Goodijk – Groningen
S. Goodijk – Mantgum
A. Goodijk - Sneek
Jaap Woudstra - Hemrik

  • De stempelkaarten van de deelnemers die in Bartlehiem van het ijs werden gehaald werden afgetekend door de burgemeester van Ferwerderadeel, zoals we zien op de kaart van Woudstra uit Hemrik.

De onderwijzer Jaap Woudstra was om kwart over drie 's middags in Franeker maar haalde Dokkum niet.
De kaart is bijzonder, omdat hij de route 'om de noord' aangeeft, terwijl er vanuit Leeuwarden eerst naar Sneek werd geschaatst. De kaart werd uit een oude voorraad gehaald toen er door de enorme inschrijving een tekort aan startkaarten optrad.
De handtekening bovenaan de kaart is vermoedelijk van de controleur in de geheime controle die voor toerrijders tussen Franeker en Leeuwarden werd gehouden.
Volgens een mededeling van zijn dochter Geertje haalde Woudstra Bartlehiem. Daarom kreeg hij toch een kruisje.
Dat klopt. De kaart werd om 19.00 uur afgetekend door de burgemeester van Ferwerderadeel, waaronder Bartlehiem viel.

 

Bovenkant van de pagina