IJswegencentrale Baarderadeel

  1. Grote Baarderadeeltocht (Fr01b) Organisatie: IJWC Baarderadeel
  2. Kleine Baarderadeeltocht
  3. Acht van Baarderadeeltocht
  4. ‘De 8 van Jorwerd’
  5. Toertochten Jorwert
  6. Grote en Kleine Littenseradieltocht (Fr01c)
  7. Zwettetocht (Fr01d)
  8. Fakkeltocht Hilaard Boksum
  9. Samenvattend overzicht tochten IJWC Baarderadeel

 

Het werkgebied van de IJWC Baarderadeel wordt gevormd door de vroegere gemeente Baarderadeel. Samen met de toenmalige gemeente Hennaarderadeel is Baarderadeel in 1984 gefuseerd tot de gemeente Littenseradiel. De ijswegen die tot het rayon van de IJWC Baarderadeel behoren, bestaan uit oude trekvaarten en afwateringskanalen. In het gebied zijn geen meren of plassen. De Zwette - de waterweg van Leeuwarden naar Sneek - vormt een belangrijke verbindingsweg en is onderdeel van de Elfstedenroute.

 

 

De volgende tochten werden verreden in dit rayon:

1. Grote Baarderadeeltocht (Fr01b)
2. Kleine Baarderadeetiocht (Fr01a)
3. De Acht van Baarderadeel
4. ‘De 8 van Jorwerd'
5. Toertochten Jorwert
6. Grote en Kleine Littenseradieltocht (Fr01c)
7. Zwettetocht (Fr01d)

Grote Baarderadeeltocht (Fr01b) Organisatie: IJWC Baarderadeel

Organisatie: IJWC Baarderadeel

Een jaar na de oprichting van IJWC Baarderadeel (dec. 1940) was de eerste Baarderadeeltocht al een feit. Deze tocht groeide uit tot een van de klassiekers onder de Friese schaatstoertochten. In principe voert de tocht langs de 15 dorpen van de vroegere gemeente Baarderadeel: Baard, Bears, Boazum, Britswert, Easterlittens, Easterwierrum, Hilaard, Húns, Jellum, Jorwert, Leons, Mantgum, Weidum, Wiuwert en Winsum. In sommige winters konden niet alle dorpen worden bereikt, maar ging de tocht desalniettemin wel door. Door de jaren heen varieert de afstand van 60 tot tot 70 km.

Overzicht Grote Baarderadeeltochten

Startplaats

Datum

Afstand

Deelnemers

Winsum Dinsdag 20 januari 1942 70

648

Easterlittens

Maandag 23 december 1946

65  350

Winsum

Dinsdag 31 januari 1950

70

321

Easterlittens

Dinsdag 2 februari 1954

67,7 470

Baard

Maandag 6 februari 1956

64 480

Weidum

Donderdag 28 december 1961

70 1.350

Weidum

Donderdag 27 december 1962

70 1.100

Jorwert

Zaterdag 18 januari 1964

60 2.300

Bears

Woensdag 31 december 1969

60 1.100

Baard

Dinsdag 3 februari 1976 60 (w) 45(t) 3.100

Winsum

Zaterdag 16 januari 1982

60

750

Wiuwert

Zaterdag 16 februari 1985 60 (w) 45(t) 1.250

Easterlittens

Zaterdag 8 februari 1986

60 2.300

Boksum

Zaterdag 17 januari 1987

65 1.100

Bears

Woensdag 12 februari 1991

65 800

Boazum

Dinsdag 5 januari 1993

65 130

Jorwert

Zaterdag 19 februari 1994

65 2.000
Britswert

Donderdag  4 januari 1996

65 1.200

Easterlittens

Dinsdag 31 december 1996

70 969
Oosterwierum Vrijdag 10 februari 2012 65  
Totaal     21.718
Gemiddeld     1.143

Hoewel de Baarderadeeltocht nooit als wedstrijd is verreden, probeerden de betere rijders in de beginjaren om als eerste binnen te komen. In 1942 was dat Sietse de Groot uit Weidum - twee dagen later winnaar van de Elfstedentocht – in gezelschap van E. Dijkstra uit Jorwert. Bij die eerste tocht vond nog een gezamenlijke start plaats. Bij de tweede editie in 1946 kregen de deelnemers de gelegenheid tussen 12.00 en 14.00 uur te vertrekken. In 1950 moesten de schaatsers een sneeuwstorm en ijsregen trotseren, zodat de deelnemers volgens de Leeuwarder Courant  'geglazuurd’ terugkwamen. Tijdens de tocht in 1956 werden de rijders en rijdsters bij het passeren van de coöperatieve zuivelfabriek in Weidum onthaald op warme chocolademelk en een hompje kaas. Die traditie bleef ook in de jaren zestig gehandhaafd. Aan de tocht in 1962 werd deelgenomen door de 13-jarige Sjoerd Swierstra, kleinzoon van de gelijknamige Elfstedenrijder (derde in 1912 derde en tweede in 1917). De tocht van 1976 zorgde voor het absolute deelnemersrecord van 3100 schaatsers. De deelnemers kwamen uit het hele land. Prompt ontstond een lange wachtrij voor de inschrijving in café Van Dieren in Baard. Het lage aantal deelnemers in 1982 werd door de organisatie geweten aan ‘De 8 van Jorwerd’ die tegen de afspraken in al een week eerder was verreden. Men verweet de Friesche IJsbond een gebrek aan coördinatie. Omdat die ‘8 van Jorwerd’ slechts 500 deelnemers trok, is het twijfelachtig of het doorgaan van die tocht zoveel invloed heeft gehad op het aantal deelnemers aan de Baarderadeeltocht. Door de aanleg van de zuidtangent bij Boksum kon in 1987 één klúnplek worden opgeheven. De tocht van 1993 werd verreden bij dooiweer, Dat resulteerde in een dieptepunt qua aantal deelnemers. Slechts 130 schaatsers reden toen de tocht. De laatst gereden tocht op Oudejaarsdag 1996 werd overschaduwd door de dood van de 63-jarige Anne Feenstra uit Menaem die op de Zwette een hartaanval kreeg.

 

 

Medaille 1956

Medaille 1946 en 1950

Medaille 1954

 

 

 

Medaille 1956

Medaille 1961

Medaille 1962

 

 

 

Medaille 1964

Medaille 1969 en 1982

Medaille 1976

 

 

 

Medaille 1985

     Medaille 1986

 Medaille 1987/1991/1993/1996

 

 

Medaille 1994 en 2012

 

Kleine Baarderadeeltocht

Organisatie: IJWC Baarderadeel

Al in 1954 kwam de ijswegencentrale – speciaal voor de jeugdige schaatsenrijders – met een kleinere variant op de 70 km lange Baarderadeeltocht, te weten de Kleine Baarderadeeltocht over 30 tot 40 km. Die tocht kent evenals zijn grotere broer elke keer een andere startplaats, zodat zoveel mogelijk dorpen in de gemeente profiteren van het ijsplezier.

Overzicht Kleine Baarderadeeltochten

Startplaats

Datum

Afstand

Deelnemers

Diverse Zaterdag 6 februari 1954 30

1.250

Diverse

Zaterdag 4 februari 1956 35 886

Boazum

Zaterdag 7 februari 1970

35

900

Boksum

Zaterdag 19 januari 1980

30 2.900

Easterwierum

Woensdag 13 januari 1982

30 2.000
Mantgum Woensdag 20 februari 1985 35 700
Hilaard Dinsdag 11 februari 1986 40 1.300
Jorwert Woensdag 21 januari 1987 35 350
Baard Zaterdag 9 februari 1991 35 460
Weidum Maandag 21 februari1994 35 1.000
Winsum Zaterdag 6 januari 1996   500
Wiuwert Zaterdag 28 december 1996 35 600
Totaal     12.846
Gemiddeld     1.071

IJWC Baarderadeel had in 1954 niet meteen gerekend op een groot deelnemersaantal, zodat er een gebrek was aan startkaarten. In Weidum gebruikte iemand zijn buskaartje als stempelkaart, terwijl een ander zijn apothekersrecept op de balies van de stempelposten legde. Bovendien waren er te weinig speldjes ingeslagen, zodat een deel van de jeugdige schaatsers enigszins teleurgesteld naar huis ging. De speldjes werden uiteraard nagezonden. In de jaren zestig en zeventig bleek dat steeds meer volwassenen aan de tocht deelnamen.

In 1987 reed de in de Verenigde Staten wonende Reinder Wassenaar mee. Hij kwam van oorsprong uit Winsum en wilde zich voorbereiden op de Elfstedentocht. Die niet zou komen... . De laatst verreden tochten verliepen zonder problemen of zoals Gerben de Vries van de ijswegencentrale in 1996 zei: ‘Wy hawwe gjin pleister plakt.’’

De eerste medailles van de Kleine Baarderadeeltochten vertonen alleen een schaatser. In 1986 is een plattegrond van alle waterwegen in het werkgebied van de IJWC op de medaille afgedrukt. Vanaf 1987 is dezelfde medaille als die van de Grote Baarderadeeltocht gebruikt: de schaatsers staande op het wapen van Baarderadeel.

Dooi als goed doel

In februari 1978 moest de Kleine Baarderadeeltocht worden afgelast vanwege invallende dooi. Gevolg was dat mevrouw Wijnstra uit Boksum met 60 liter snert -  twee melkbussen vol - bleef zitten. Zij had de dag voor de tocht van 12.00 tot 19.00 uur snert gemaakt. Ook had de organisatie 27 kratten melk en chocolademelk ingeslagen en had de bakker 340 puntjes gebakken. Om maar niet te spreken over een voorraad van 1000 knakworstjes. En toen viel de dooi in... De kratten melk, de chocolademelk en de worstjes konden retour naar de leverancier. De puntjes gingen in de vrieskist, maar de snert was een probleem. Echtgenoot Anne Wijnstra wist wel een oplossing: alle bestuursleden van de ijswegencentrale kregen een emmertje snert De rest ging naar rusthuis Nij Dekema in Weidum.

 

 

Speld 1954

Medaille 1982

Medaille 1986

 

 

 

Medaille 1991/1994/1996

Speld 19..  

 

 

 

 

Acht van Baarderadeeltocht

Organisatie: IJWC Baarderadeel

Medaille 1956

In 1956 introduceerde de IJWC Baarderadeel een derde tocht, de ’Acht van Baarderadeel’. De naam was ontleend aan het achtvormige parcours van de tocht. In 1942 had de IJWC Bolsward/Wonseradeel al de ‘Acht van Bolsward’ het licht doen zien. De ‘Acht van Baarderadeel’ is slechts één keer verreden en wel op zaterdag 18 februari 1956. De tocht kende drie startplaatsen: Weidum, Boazum en Winsum. In Weidum startten 553 schaatsers waarvan er 52 uitvielen. Van de 234 gestarte rijders uit Boazum haalden 16 de eindstreep niet. In Winsum waren 357 mensen vertrokken. Van hen gingen uiteindelijk 7 personen zonder medaille naar huis. In totaal waren 1044 schaatsers vertrokken. Het was een zware tocht. Sommigen die eerder al de Elfmerentocht hadden gereden, waren van mening dat die een stuk lichter was. Door de slechte conditie van het ijs bereikten sommigen pas om kwart over acht ’s avonds in het donker de eindstreep. Gelukkig zette het Leeuwarder Auto Bedrijf (L.A.B.: een particulier openbaar vervoerbedrijf) een extra bus in om de late rijders van Weidum naar Leeuwarden te brengen.

‘De 8 van Jorwerd’

Organisatie: IJsclub ‘Jorwerd’

Of ‘De 8 van Jorwerd’ een voortzetting is van de ‘Acht van Baarderadeel’ is niet bekend. Feit is wel, dat deze ‘Acht’ ook een achtvormig parcours bestrijkt. Jorwert is steeds het vertrekpunt geweest. Van daaruit rijdt men via Bears en Boksum westwaarts naar Baard. Vervolgens gaan de rijders via Easterlittens naaar Britswert in het zuiden. Dan wordt Jorwert opnieuw bereikt waarna men via Bears en Easterwierrum weer naar naar Britswert rijdt. Dan wacht voor de tweede keer de Jaanvaart om de eindbestemming Jorwert te halen. Deze tocht is tot nu toe twaalfmaal verreden. ‘De 8 van Jorwerd’ wordt in principe na de Baarderadeeltocht georganiseerd. Uitzondering daarop vormen de jaren 1982 en 1991.

Overzicht ‘De 8 van Jorwerd’

Startplaats

Datum

Afstand

Deelnemers

Jorwert Zondag 19 januari 1964 70

1.250

Jorwert

Dinsdag 6 januari 1970 70 350

Jorwert

Woensdag 4 februari 1976 35, 70 1.000

Jorwert

Zondag 20 januari 1980 35, 70 1.800

Jorwert

Donderdag 14 januari 1982 35, 70 1.000

Jorwert

Zondag 17 februari 1985 35, 70 450

Jorwert

Zondag 9 februari 1986 35, 70 1.000

Jorwert

Zaterdag 1 maart 1986

35, 70

 

Jorwert

Zondag 18 januari 1987 35, 70 750

Jorwert

Zondag 10 februari 1991 35, 70 2.000

Jorwert

Zondag 20 februari 1994 35, 70 1.000

Jorwert

Zondag 4 februari 1996 35, 70 750

Jorwert

Zondag 5 januari 1997 30, 40, 70 850
Totaal     12.200
Gemiddeld     1.017
Stempelkaart 1976 Johannes Osinga (Zurich)
Achterkant stempelkaart

Aan de eerste ‘8 van Jorwerd’ in 1964 werd ook deelgenomen door de commissaris van de Koningin, mr. H.P. Linthorst Homan. Een uur voor de start van de tweede editie in 1970 begon het te sneeuwen en dat bleef het de hele dag doen. Daardoor waren er aanzienlijk minder deelnemers. Van de 480 gestarte rijders volbrachten 350 de tocht. Een aantal stopte er mee toen men voor de eerste keer terugkwam in Jorwert en men zich overgaf aan de warmte in ‘Het Wapen van Jorwerd’.

De tocht van 1986 was een van de eerste toertochten in die winter. Er kwamen zelfs schaatsers uit Maastricht. Aan de Zwette stond de 5-jarige Romkje de Bildt met een tafel voorzien van een kinderstempeldoosje. Haar moeder had op het ijs een bord geplaatst met de tekst “STEMPELEN”. De meeste schaatsers remden af en legden hun stempelkaart op tafel. Vervolgens kregen ze de vraag voorgelegd: ‘Een kippetje, een konijntje of een roofdier?’ Aan de tocht in 1987 werd deelgenomen door vijftien leden van het Filharmonisch Orkest uit Eindhoven dat ’s avonds een concert moest geven in Friesland. In 1997 werd de tocht één dag na de Elfstedentocht verreden. Voorzitter Willem Osinga voorzag na afloop de stempelkaart van álle deelnemers van zijn handtekening, ‘En net allinne de lêste, sa’t Kroes die.’  

Op de medaille van ‘De 8 van Jorwerd’ staat de toren van de Sint-Radboudkerk in Jorwert afgebeeld. In de loop der jaren is variatie aangebracht in de vorm en de kleur van de medaille.

Medaille 1964

Medaille 1976

Medaille 1980

 

 

 

Medaille 1982

Medaille 1986/1991

Medaille 1994/1996

 

 

 

Medaille 19..

35km man

Medaille 19..

35km vrouw

Medaille 19..

70km man

Medaille 19..

70km vrouw

 

 

 

 

Toertochten Jorwert

Organisatie: IJsclub ‘Jorwerd’

Naast ‘De 8 van Jorwerd’ heeft de Jorwerter ijsclub nog twee tochten georganiseerd.

Naam tocht Datum Afstand Deelnemers
Toertocht Jorwert donderdag 22 januari 1970 30, 60, 90 850
B-B-B-tocht Zondag 29 december 1996 30, 60 350
Totaal     1.200
Gemiddeld     600

In 1970 had de IJsclub ‘Jorwerd’ al een ‘8 van Jorwerd’ georganiseerd, maar het ijs maakte het mogelijk nog een tocht te organiseren. Bij de Toertocht Jorwert in 1970 kon de rijder een bronzen, een verzilverde of een vergulde medaille ‘verdienen’ door een afstand van 30, 60 of 90 km te rijden. Jeen van den Berg was een van de deelnemers. Ruim honderd schaatsers legden de 90 km af, een kleine 300 de 60 km en iets meer dan de helft vond de 30 km voldoende. De B-B-B tocht in 1996 was 30 of 60 km. Volgens sommigen zou het gaan om een Beerenburg-tocht, maar de afkorting B-B-B sloeg op de drie dorpen Baard, Boksum en Bears, waarlangs de rijders vanuit Jorwert werden geleid. 

een bronzen (30km), verzilverde (60km) en een vergulde (90km) medaille

 

Grote en Kleine Littenseradieltocht (Fr01c)

Organisatie: IJWC’s van Baarderadeel en Hennaarderadeel

In 1984 gingen de gemeenten Baarderadeel en Hennaarderadeel op in de nieuwe gemeente Littenseradiel. De ijswegencentrales in de beide voormalige gemeenten besloten evenwel op dezelfde voet door te gaan om elk haar eigen klassieke tocht te kunnen blijven organiseren. Om de nieuwe gemeente eer aan te doen, besloten ze in 1986 samen een Littenseradieltocht te organiseren. Deze vond plaats op zaterdag 15 februari 1986 met als startplaats Easterlittens. De tocht kende twee afstanden: één van 30 km en één van 100 km. De 30 km-tocht werd volbracht door ongeveer 300 schaatsers, de 100 km door slechts 15 rijders. Misschien was de geringe animo aanleiding om het na 1986 maar voor gezien te houden. Beide centrales gaven duidelijk prioriteit aan hun eigen tochten.  

Zwettetocht (Fr01d)

Organisatie: IJWC Baarderadeel

De Zwettetocht is de jongste loot aan de tochtenboom van IJWC Baarderadeel. De Zwette tussen Leeuwarden en Sneek vormt de centrale ijsweg voor deze 30 km lange toertocht. Omdat de Zwettetocht een relatief geringe afstand kent, kan de tocht al voor de Baarderadeeltocht worden verreden. Vanaf 1985 is deze viermaal georganiseerd.

 

Startplaats

Datum

Afstand

Deelnemers

Easterwierrum Woensdag 13 februari 1985 30 250

Boazum

Woensdag 19 februari 1986 30  

Mantgum

Vrijdag 25 februari 1994 30 120

Bears

Zaterdag 3 februari 1996 30 225

Totaal

    595

Gemiddeld

    198

De vier edities hadden steeds een andere startplaats. Voorwaarde is dat men vanaf de start gemakkelijk de Zwette kan bereiken. De tocht gaat dan op en neer van de Boksumerdam naar Boazum.

Fakkeltocht Hilaard Boksum

Organisatie van de tocht: ?

 

Datum Afstand Deelnemers
9 februari 2012 2,2 250

 

Samenvattend overzicht tochten IJWC Baarderadeel

Naam tocht Aantal

Gemiddeld

aantal deelnemers

Totaal

aantal deelnemers
Grote Baarderadeeltocht 19 1.143 21.718
Kleine Baarderadeeltocht 12 1.071 12.846
Acht van Baarderadeel 1 1.044 1.044
‘De 8 van Jorwerd’ 13 1.017 13.221
Toertochten Jorwert 2 600 1.200
Littenseradieltocht 1 315 315
Zwettetocht 4 198 792
Fakkeltocht Hilaard Boksum 1 250 250
8 tochten 52 1233 51.386

 

Bovenkant van de pagina